كمبوجيه در زمان آماذيس شاه مصر به مصر حمله كرد و كتيبه هيروگليف بر روي تنديس اودباهورست  فرمانده نيروي دريايي مصر كه رويداد حمله كمبوجيه به مصر را بيان مي كند و در آن بيان مي كند كمبوجيه خدايان مصر را ستوده و كتيبه سنگ گور  گاو مقدس آپيس بيانگر سياست مذهبي كمبوجيه است 524 ق م

در مصر دو شورش رخ داد  كمبوجيه در بازگشت از مصر در سوريه درگذشت

داريوش در سالهاي دوم و سوم سلطنت به ايلام و اسكيتهاي آسياي مركزي حمله كرد

داريوش شمال غربي هند را به قلمرو خود افزود و در غرب جزيره ساموس را فتح كرد و تا هلسپونت  يا داردانل پيش رفت 513 ق م

490 جنگ ماراتن  داريوش

480 سالامين و 479 پلاته  خشايار

و در جنگ ترموپيل خشايار آتن را گرفت

داريوش بعد از فتح واحه الخارجه مصر در آن معبد بزرگ ساخت و نقش او در حال اجراي مراسم عبادي مصر و او بدست خدايان مصري تغذيه مي شود

مجسمه داريوش در هليو پوليس با كتيبه سه زبانه فارسي و ايلامي و بابلي و خط هيروگليف با نقش روي دامن به صورت خدايان نيل كه مصر عليا و سفلي را متحد كرده اند و تصاوير اقوام تابعه ايران

در متن هيروگليف داريوش را شاه رزم آرا و پرهيزگار مصر بيان مي كنند

در ساحل آبراهه اي كه درياي سرخ را به مديترانه متصل مي كند كانال سوئز چهار قطعه سنگ نوشته با نگارهاي مصري و دو خط ميخي و هيروگليف وجود دارد كه بيان مي كند داريوش ساخت آن را به پايان رسانده و در آن بيان مي كند كه كشتي هاي مصري براي ايران خراج حمل مي كنند

در كتيبه داريوش در شوش آجر و خشت توسط بابلي ها و چوب و گنداره از كرمان طلا از سارد و بلخ  نقره از مصر و سنگهاي قيمتي از سغد و سنگهاي قيمتي غير شفاف از خوارزمو زرگران مصري و مادي –عاج از حبشه و هند و رخج –آراخوزه يا قندهار

زيور آلات بنا از يونان –سنگ تراشان يوناني و ساردي –چوب كاخها از لبنان آشوري ها تا بابل مي اوردند و يوناني ها از بابل تا شوش حمل مي كردند و نجاران مصري و ساردي

ستون هاي سنگي از ابيراديش از ايلام

خشايار شاه 465-486

اولين اقدام خشايار سركوب شورش مصر، و بابل را به دو بخش تقسيم كرد

اتحاديه دليان يا دلوس توسط آتن ها عليه ايران با هدف تامين منابع مالي

معاهده آنتاكليد يا كيمون بعد از جنگ اردشير اول در دهانه رود  اوري مدون  در پامفليا ميان اردشير اول و كيمون آتني 566 ق م

در 465 ق م خشايار و وليعهده او داريوش به قتل رسيدند

قردا صلح كالياس بين ايران و يونان در زمان اردشير اول و چشم پوشي ايران از ساحل غربي اسيا صغير

جنگهاي داخلي يونان پولوپنز

اردشير اول و همسرش در بابل كشته شدند

كادوسي ها در جنوب غربي درياي خزر ساكن بودند

داريوش دوم دو پسر داشت كوروش صغير و اردشير دوم يا آرسس

با حمايت داريوش دوم از اسپارتها در جنگ هاي پلوپونز آتن شكست خورد 404 ق م

جنگ كوناكسا يا كوناكزا ميان اردشير دوم و كوروش صغير

كتاب آنابايس و كتاب كوروش نامه را گزنفون نوشت و او در سپاه كوروش صغير بود

قرار داد صلح شاهانه زمان اردشير دوم كه در آن يونان حق مالكيت ايران را بر شهرهاي آسياي صغير به رسميت شناخت

اردشير دوم 359 -405 كه 46 سال حكومت كرد و اردشير دوم در مراكز شاهي تنديس ايزد مهر و آناهيتا را قرار داد

اردشير سوم معروف به اوكسوس در سال 343 دوباره مصر را گرفت و شورش را خواباند و شهر ميدون را گرفت و رهبر آنها تنس را اعدام كرد

اردشير سوم و خانواده اش با توطئه باگواس كشته شدند

داريوش سوم معروف به آرتاشاتا و او باگواس را كشت

داريوش سوم توسط سردارش بسوس در 330 ق م كشته شد

پتانوس  كلاه سپر مانند يوناني

واژه ارته   به معني راستي

تنها شاه هخامنشي كه از واژه ارته استفاده كرد خشايار شا

همسر اردشير دوم استاتيرا كه بدست پاسيراتيس مسموم شد

داريوش اول 6 همسر داشت

اردشير دوم 3 همسر و داريوش سوم 2 همسر

تيارا  به معني تاج

كوروش  كمبوجيه اردشير اول و داريوش سوم خارج از پارس مردند

كمبوجيه   داريوش  خشايار واردشير سوم به مصر حمله كردند

اسپاتين يكي از هفت همراه داريوش كه در بيستون از او ياد نشده ولي در نقش رستم از او ياد شده

انتتينا فرنس يكي ديگر از هفت نفر

آرشام يا ارسامس ساتراپ مصر در سده 5 ق م

خشايار از فراز كوه آكالوس جنگ سالامين را نظاره كرد

داسليكون مركز ساتراپ هلسپونتين و ساتراپ آن فارناباز

نيسافرن و فارناباز فرماندهان داريوش دوم

اردشير اول دستور بازسازي ارگ بابل را داد

سه لوحه ايلامي از آرماويربلور در ارمنستان

در كيليكه نقش به تقليد از تخت جمشيد داريم

نام پارسوا  اولين بار در سالنامه شالمانسر سوم 844 ق م

پارسوا در جنوب و جنوب غرب اروميه واقع بود

بر اساس كتيبه هاي آشوري از زمان شالمانسر سوم تا اسارهدون پارسها تابع بوده اند و پارسها پس از ورود در ناحيه پارسوماش در دامنه كوه هاي بختياري يا جنوب غربي شوش مستقر شدند

در زمان فرورتيش 622-655 پارسها تابع مادها بودند و به گفته هرودوت پارسها 6 طايفه شهرنشيني و چهار طايفه چادرنشيني بودند

پاسارگاديان –مرفيان –ماسپيان –پانتاليان-دژويسان-گرمانيان

آشور باني پال ايلام را منقرض كرد

بر اساس بيانيه كوروش در بابل وي خود را از نسب چيش پيش دوم مي داند و او را شاه انزان مي نامد

كوروش پسر كمبوجيه و ماندانا دختر آستياك

جنگ كوروش با شاه ليدي كروزوي در پتريوم روي داد و پتريوم پايتخت هيتي ها و كوروش در جنگ ليدي در مقابل سواره نظام از شتر استفاده كرد و در اولين سال جلوس بر بابل دستور آآزادي يهوديان را داد 538 ق م

جنگ كمبوجيه با مصر 525 و حاكم مصر آمازيس بود كه بعد از او پسرش بسامتيك سوم جانشين او شد  و اولين جنگ ايران و مصر در منطقه پلوز روي داد برادر كمبوجيه، برديا  والي پارت كرمان و بلخ بود و كمبوجيه در بازگشت از مصر در سوريه درگذشت در بند 18 كتيبه بيستون داريوش علت مرگ كمبوجيه را خودكشي مي داند گروه هفت تنان اتانن-آسپاتي نيس –گوير ياس – آنتينافرن –مگابيز- هيدران

روز مرگ گئومات را ماگوفوني يا روز مغ كشي مي دانند كه بزرگترين عيد رسمي پارس است

داريوش غرب هند را ضميمه ايران كرد و 36 حكومت كرد

خشايار پسر داريوش و آتوسا دختر كوروش 465-486

داريوش براي اولين بار به ضرب سكه پرداخت به نام دريك

به فرماندهان قشون هاي محلي شاخلو مي گويند

خشايار در سال 484 شورش مصر را خواباند و در جنگ ترموپيل آتن را گرفت

 فرمانده سپاه ايران در جنگ پلاته 479 مارادونيه در زمان خشايار

جنگ مارتن 490 داريوش

سالامين و ميكال دريايي خشايار

در 476 ايران ايران متصرفات خود را در اروپا از دست داد

خشايار به دست خواجه اي به نام مهرداد كشته شد

اردشير اول معروف به دراز دست وي نيز به مصر حمله كرد و شورش را خواباند

در زمان اردشير اول معاهده كيمون بين ايران و يونان در كنار رود اورميدون در پامفيلا 566 ق م

قرار داد صلح كالياس زمان اردشير اول زمان اردشير اول و يونان و به رسميت شناختن ساحل غربي اسياي صغير براي يونان

بعد از اردشير اول مدت كوتاهي خشايار دومو سغديان آمدند و سپس داريوش دوم و او دو پسر داشت كه اردشير دوم با كوروش صغير جنگ كوناكسا رخ داد و اردشير دوم به مصر هم لشگر كشيد و  نصب مجسمه هاي آناهيتا

اردشير سوم به دست باگواس كشته شد و مصر حمله كرد و شورش  فنقيه را خواباند

داريوش سوم 330-336 با گواس را گشت داريوش سوم به پارت گريخت و به دست بسوس والي پارت كشته شد

هنر كلده و اشور بر هنر هخامنشي تاثير گذاشت مانند ساخت صفه مصنوعي و پلكان وپيكره هاي ورودي

صفه سازي را در سيلك هم داريم و در تخت جمشيد كف زمين كف بنا و چهارچوب درها و ستونها از سنگ استفاده مي شده است

ديوارها خشتي بوده و اهميت به فضاي ستون دار ويژگي هخامنشي

معماري سنگي را ايرانيان از اوراتورها و هيتيتها اقتباس كردند

پاسارگارد بين سالهاي 559-550 ساخته شد و پايتخت كوروش و كمبوجيه بوده و نقش كوروش به صوت فرشته چهاربال و لباس ايلامي و تاج هوروس رب النوع مصر و در بالاي نقش كتيبه من هستم كوروش شاه هخامنشي

پايه ستونهاي پاسارگاد چهار گوش با شيار هاي افقي و بصورت دو رنگ و شبيه اوراتو و برازجان بوشهر

سرستون پاسارگاد از سنگ سياه و به صورت گاو وشير و اسب

نقش برجسته ورودي تالار كوروش در پاسارگاد به همراه خدمتكار چتر بدست كه در اين نقش براي اولين بار چين لباس به خوبي نشان داده شده است

در پاسارگاد كتيبه ها سه زبانه را در بالاي نقش كوروش به صورت فرشته و روي لباس كوروش

آراگاه كوروش 6 طبقه و طبقه اول بلندتر و كل بنا 11 متر و ديوار مقبره كوروش از سنگ سفيد و سقف داراي حجاري و پوشش سقف شبيه معبد موساسير در اوراتور

آرامگاه بزپر در جنوب غربي شيراز شبيه ارامگاه كوروش و كوچكتر كه توسط لويي وندنبرگ كشف شد 1961

تفاوت آرامگاه بزپر –كوچكتراست و چهار طبقه است

640 ايلام توسط آشور منقرض شد

در آپاداناي شوش داريوش   لوفتوس و ديولافوا و دمرگان و دمنكنم و گريشمن حفاري كردند

شاپور دوم ساساني شهر ايرانشهر را بر روي منطقه آپادانا شوش ساخت

نقشه كامل آپاداناي شوش توسط ميسون فرانسوي ارائه شد

در كتيبه اردشير دوم آمده آپاداناي شوش در زمان اردشير اول دچار آتش سوزي شد و وي آن را دوباره مرمت كرد

كاخ هاي هخامنش چهار بخشي هستند دروازه – تالار پذايرايي- تالار عام و اتاق مسكوني و عمده ترين تزئين آپاداناي شوش آجرهاي لعابدار هستند در آپاداناي شوش در ميان برخي تزئينات برگ نخل و گل پنج پر و نقش فرشته داريم و جنس آجرهاي لعابدار شوش از گچ است و بر روي لباس تيراندازان در آجرهاي لعابدار شوش نقش هاي دژهاي كنگره دار و در حاشيه شيران و رديف گل لوتوس و مثلث داريم و در تصوير ديگر آجرهاي لعابدار شوش حيواني با سر و پنجه شير و بال و پاهاي  عقاب و شاخ بز 

در كاخ بنابوكانزار در بابل تزئين آجر لعابدار با نقش هاي گاو و شير و اژدها داريم

قلعه شوش يا دژ آكروپل توسط اردشير اول و داريوش دوم تالار ستوندار كوچكي بنا كرد

براي اولين بار در شوش تمام تزئينات محل اقامت شاه به صورت نقوش برجسته بر روي سنگ صورت گرفت

نقش خدمتكار مرغابي در دست در دژ شوش

در نقش برجسته شوش نقش از زمينه كار جدا شده است

قسمت هاي شمالي و غربي و جنوبي تخت جمشيد داراي حصار سنگي

و در قسمت شرقي حصار خشتي و تخت جمشيد 450در 300 متر 135 هزار متر مربع

كتيبه داريوش در دروازه جنوبي تخت جمشيد ودر آن بيان مي شود "اهورا مزدا اين كشور را از دشمن و خشكسالي در امان دارد "

شروع ساخت كاخ تخت جمشيد 521 ق م

پلكان ورودي تخت جمشيد در ضلع غربي و با هر طرف 110 پله و دروازه ملل خشايار چهار ستون و ابعاد تالار آپادانا 5/60 و مساحت 3600 متر و ارتفاع ستونها 20 متر

قديمي ترين قدرت نمايي شاهان بين نهرين درفش از گورستان اور از نيمه اول هزاره سوم ق م با موضوع پيروزي بر دشمنان

ظرف مرمرين مكشوفه از اوروك از معبد آتنا هزاره چهارم ق م با موضوع سان هديه آوران كه كهنترين اشاره به قدرت شاه

سنگ هرمي سياه شكل مربوط به شالمانسر سوم با موضوع شكست اقوام

ويژگي نقش برجسته هاي آشوري واقع گرايي

در زيرنگاره آپاداناي تخت جمشيد نقش اهورامزدا و مرغي كه يك پاي خود را بلندكرده و سمت چپ شيري كه بر روي گاوي پريده

درنگاره سربازان تعداد سرازان 100 نفر است سمت راست

كاخ سه دروازه در ورودي هاي شمالي و جنوبي داراي نقش شاه به همراه ملازم چتر بدست

وسعت كاخ صد ستون 4900 متر است با هشت درگاه ورودي يا تالار تخت و كاخ صدستون را اردشير اول به پايان رساند نقش شاه در حال مبارزه با حيوان افسانه اي

كاخ سه دروازه يا كاخ مركزي و تنها بناي كه در ان پارسها و مادها به صورت مجزا در دو طرف نقش شده اند

كاخ هديش مرتفع ترين كاخ تخت جمشيد درون پنجره ها در هديش داراي نقش

كاخ تچر يا تالار آينه پنجره رو به نور –نقش نبرد شاه با شير و پيدا شدن فرش گچي به رنگ قرمز

در تپه مركزي تخت جمشيد سكه اردشير ساساني پيدا شده

 ارمگاه اردشير دوم و سوم در تخت جمشيد

در معماري ايران از هزاره 6 ق م ستون داريم وتالارهاي ستوندار بر گرفته از معماري مانايي

آلتين تپه داراي اثار معماري اوراتويي و تالار ستوندار

كعبه زرتشت 11 متر ارتفاع و در سه طرف سه رديف پنجره كور و از سنگ اهك سياه

9 اسير در كتيبه بيستون  آترين  شوش – ني دين توپل بابلي – فرورتيش  مادي – مرتيه شوش – تيران تخمه  ساگاردينه – وه يزدان اسرديس – ارخ بابلي – فردا  مرو – سكون خاي

داريوش در كتيبه بيستون بيان مي كند من نهمين پادشاه هستم

سرستون هاي آرامگاه هاي هخامنشي در نقش رستم به صورت دو گاو پشت به هم

نقش بالاي قبر، داريوش با كمان دست چپ با انتهاي قرار گرفته بر روي پاي چپ را در نقش قيزقاپان و جام حسنلو داريم و در بالاي نقش داريوش علاوه بر نشان اهورامزدا هلال هم داريم و پوشش سقف آرامگاه داريوش شيرواني مانند قبر كوروش و آرامگاه گوردختر و سيلگ B

آرامگاههاي نقش رستم از راست به چپ   خشايار- داريوش – اردشير اول – داريوش دوم

آرامگاه اردشير دوم با دو قبر و آرامگاه اردشير سوم با سه قبرو آرامگاه داريوش سوم ناتمام در  تخت جمشيد

قسمت ايوان ستوندار آرامگاه هاي نقش رستم بدون نقش ولي آرامكاهاي تخت جمشيد داراي نقش شيرهاي ايستاده

در مقبره داريوش در نقش رستم 9 قبر وجود دارد و در پشت او نقش كماندار كه تيشه جنگي را هم دارد اسپيچانه و نيزه دار او گئوبر

در نقش بيستون وينده فره كماندار است

الگوي مقابر صخره اي هخامنشي گوردخمه هاي قيزقاپان و داودختر

برازجان پايه ستونها مكعبي و دو رنگ

در گنجينه جيحون پيكركهاي طلا و نقره و برنز داريم

گوردين يا گورديون پايتخت فريك ها قرن هفتم و هشتم ق م

سابقه ريتون سفالي در ايران هزاره چهارم ق م و قدمت ريتون آسياي صغير به عصر توسنگي مي رسد مانند حاجي لار

در شميران ريتون داريم نيمه دوم هزاره دوم  ق م

ريتون هخامنشي  متاثر از مادي و شاهكار فلزكاري هخامنش ريتون

مهرهاي هخامنشي عمدتا استوانه از جنس سنگ يماني و لاجوردي

 مهري با نام داريوش از تبس در مصر با نقش  سوار بر ارابه و شكار شير

مهرهاي مدور و بيضي دوره هخامنشي در قسمت غربي آسياي صغير بيشتر به  كار مي رفت

مهر با نقش مغ و كتيبه آرامي از داسكليوم  يا ارگيلي

گرز مرمري از زيويه با نقش سر مرغابي هاي آويخته

روابط اداري شاهان هخامنشي به خط آرامي بر روي پوست يا پاپيروس

لوحه هاي گلي تخت جمشيد به خط ايلامي

 استوانه بلوري از مصر داريوش اول

در تخت جمشيد 5 كتيبه از خشايار داريم و كتيبه خشايار اطراف درياچه وان و همچنين گلداني در موزه لور با كتيبه خشايار

گلدان سنگ مرمر از مصر اردشير اول با كتيبه

كتيبه داريوش دوم در تخت جمشيد و معرفي باني بعضي از بناها

كتيبه اردشير دوم در شوش معرفي خود بعد از اهورامزدا

و اردشير سوم تخت جمشيد

كتيبه يك زبانه اردشير سوم در چهار نسخه سه عدد در كاخ اردشر و يكي پلكان شرقي

لوحه هاي زرين از آريامنه و آرشام

لوحه زرين و سيمين داريوش از محله سرقلعه هگمتانه

21 لوحه زرين از داريوش دوم در موزه ايران باستان

لوحه اي از داريوش دوم به زبان فارسي قديم

اولين سكه داريوش به نام دريك در ضرابخانه سارد

در پشت سكه خشايار نقش كماندار به نام ملوفور بانقش زانو زده و تاج دارو كمان دست چپ

كنديس نيم تنه گشاد به همراه كمربند

كشف پازيريك روانكو

آستياك  يا ايشنوويگو 550-585 ق م

هارپاك سومين حاكم ليدي مي شود و يونيه را فتح مي كند

اخرين شاه بابل نابونيد

برديا به دستور كمبوجيه و بدست پرگساپس كشته مي شود

پس از شورش فرورتيش مادي در زمان داريوش ماد ايالت اول بودن را از دست مي دهد و در كتيبه بيستون نيز ماد آخرين ساتراپ نام برده مي شود

هارپاك در زمان اردشير دوم ساتراپ ماد مي شود

قابل اعتماد ترين نيروهاي هخامنشي پارسي ها و مادها و سكاها كه در زمان خشايار ناوگان دريايي را تشكيل مي دادند

جنگ كوناكسا اردشير دوم و كوروش صغير

داريوش سوم معروف به كودمان نبرد تن به تن با پهلوان كادوسي كرد

آمازن ها زنان جنگجويي افسانه اي كه سينه راست خود را جهت تيراندازي مي سوزاندن

آتروپات صد زن آمازون را به اسكندر داد

اتروپات و اكسيارت تنها ساتراپ هايي بودند كه بعد از حمله اسكندر مقام خود را داشتند

ماد غربي اولين جايي بود كه از زمان سرداران اسكندر به استقلال رسيد

نقش برجسته گوراگون در فارس  ايلامي با نقش مردان جنگي الاهه و فواره

صلح آنتالكيد بين اردشير اول و كيمون آتني