كاروانسرهاي مرند و سرچم ايلخاني

مسجد زوزن خواف 617 هجري

شاه چراغ شيراز دوره اتابكان زرنگي قرن نهم

اولين كتيبه بعد از حمله مغول امام زاده عبدالله شوشتر

مسجد سنگ يا قصر دختر در داراب

رصد خانه مراغه 656 توسط خواجه نصيرالدين طوسي  هولاكوخان

محل نگهداري خزانه هولاكو در جزيره شاهي خرابه هاي صخره سرا در كنار درياچه اروميه

امام زاده جعفر دامغان ايلخاني

امام زاده حبيب بن موسي كاشان ايلخاني

بناي تالار طاقدار در تخت سليمان توسط آباقاخان

مقبره علاالدين در ورامين

محراب مسجد جامع در نزديكي سلطانيه ايلخاني

پير بكران يا لنجان اصفهان

مسجد بابا عبدالله نائين

غار حاجي آباد يا قبر قلندر كتيبه ايلخاني

مسجد علي بين كاشان و نطنز ايلخاني

مسجد كوهنگيل در ورامين ايلخاني

امام زاده ربيعه خاتون اشتر جان ايلخاني

هارونيه طوس ايلخاني

مسجد سموس روسيه ايلخاني

مسجد ذوق  كوفه  در كوفه ايلخاني

مقبره ركن الدين در يزد

مسجد نظاميه ابرقو و گنبد سيدون ابرقو بقعه كمالي يزد- قوش خانه اصفهان- گنبد غفاريه مراغه –چلبي اوغلو – بقعه شيخ احمد جام – مسجد جامع باكو- گنبد سبز قم – دومنار اصفهان –مقبره حمدالله مستوفي قزوين و امام زاده ميرمحمد خارك – مدرسه شمسيه يزد – مقبره شيخ محمد لقمان سرخس –سردرهاي مسجد جامع اصفهان  ايلخاني

هرطاق قوس است ولي هر قوسي طاق نيست

پايتخت ملكشاه سلجوقي اصفهان

مساجد اوليه سلاجقه روم اقتباس از ايران مانند مليطه

از جمله مساجد اوليه سلاجقه روم مليطه – سيواس و افيون –قره حصار

پلان مدارس سلاجقه رومي تالار بزرگ و سقف گنبدي و عمده مصالح سلاجقه روم سنگ و اجر و چوب

غني ترين حجاري جهان اسلام مربوط به سلاجقه روم

قاب پنجره هاي سلاجقه روم سنگي و يا چوبي

سلاجقه روم از كاشي مينايي استفاده زيادي مي كردند

بهترين نمونه هاي كاشي مينايي سلاجقه روم در مقبره قليچ ارسلان  در قونيه

مسجد علاالدين قونيه

منار بورمالي در آماسيه

مدرسه سرچالي كرتاس قونيه

قصر قباد آباد در بيگ شهر سلاجقه روم

مسجد علا الدين سازندگان يكي اهل دمشق  و ديگري خجند - ويژگي كنده كاري هاي روي چوب

مسجد حاجي قليچ در قيصريه

تقسيم بندي پارچه با بيضي هاي كوچك ويژگي پارچه سلاجقه روم

مسجد تاش يا سنگي قونيه – مسجد و مدرسه سيركالي يا كاشي دار در قونيه

مسجد اشرف اغلي بيگ شهر

برج مقبره ها از دوره ساماني و سپس ال بويه مرسوم شد

برج مقبره ماماخاتون در ترجان  پلان گرد

برج مقبره ملك غازي در قير شهر پلان هشت ضلعي

مدرسه سيركالي و مدرسه كاراتاي و مدرسه اينچه منار قونيه

گوشواره سازي مثلثي مخصوص سلاجقه روم

پايتخت سلاجقه روم قونيه و سيواس

مدرسه چاي دراپون  سرپوشيده

جفته منار در ارز روم

اولين مدرسه سلاجقه روم در قيصريه توسط كيخسرو

اولين مدرسه پزشكي چهار ايواني

مدرسه طب و بيمارستان كيكاوسيه در سيواس

بزرگترين بيمارستان سلاجقه روم و چهار ايواني و تزئين نيم تنه زن و مرد عزالدين كيكاوس

مدرسه گنبد دار در سيواس

گوگ مدرسه يا مدرسه آبي

كاروانسراي قره چشمه ويژگي كتيبه نسخ و كلمه رباط به جاي خان

كاروانسراي سلطان در قيصريه و اعلا در قيصريه زمان قليچ ارسلان

كاروانسراي سنگي يا تاش بين سيواس مليطه يا حكيم با كتيبه سه زبانه عربي و سوري و ارمني

اولين حمام اسلامي در سوريه

حمام نگاري در كرمان

عمده پلان هاي حمام هاي آناتولي هشت ضلعي

كاروانسرهاي سلطاني محوطه باز

مهمترين حمام هاي سلاجقه آناتولي حمام سلطاني قونيه

مسجد صاحب عطا در قونيه

پايتخت عثماني بوديسه  ادرنه استانبول( قسطنطنيه )

مسجد شهرزاده تقليدي از مسجد محمديه معمار سنان

مسجد سليمانيه سنان مشرف به تنگه بسفر سنان

مسجد سليميه شاهكار سنان در ادرنه و محراب به عمق شش متر و هشت ضلعي

مركز مهم كاشي سازي عثماني كرتاهه

مركز مهم سفال سازي عثماني ازنيق  يا ازنيك

كاشي معرق قونيه  و كاشي يك رنگ بوديسه

بهترين نمونه هاي كتيبه هاي ثلث روي گنبد توسط شمس الدين افندي در دوره عثماني كه در حين كار كور شد

بزرگترين مسجد تركيه از نظر وسعت سليمانيه

كاخ توپ قاپو سراي متاثر از سبك ركوكو

هولباين نقاش هلندي دوره عثماني

بناهاي غير مذهبي عثماني متاثر از سبك ركوكو

مركز بافت فرش عثماني اوشاق و كوردس

كليساي اياصوفيه بر روي معبد مگاله الگيز ساخته شد و در قرن پنجم ميلادي كليساي سن صوفي

بليني نقاش  ايتاليايي زمان محمد فاتح

مركز پارچه بافي عثماني بورسا

سفال دمشق سفال با اكسيد منگنز و به رنگ قهوه اي

سفال دوره سوم ازنيق با نام روداس و معروف به عصر لله

تحول فلزكاري صفوي و عثماني استفاده از فولاد

اولين سكه اسلامي توسط عبدالملك ضرب شد  با عبارت لا اله الله  اشهد ان لا الله

رباط سوسا در قيروان

مركز اسلامي مصر در صدر اسلام فسطاط

تا قرن سوم هجري كوفي و نسخ به موازات هم بودند

خط نسخ در كتابت و سفال و فلز و كاغذ

خط تعليق كه از توقيع و رقاع

خط شكسته تعليق در نوشتن فرمان ها

قرن نهم ابداع نستعليق

كاغذ سازي در قرن سه از سمرقند به ايران امد

معروفترين كاغذها ختايي- خانبالق(خان بالغ يا  پكن ) و سمرقندي و بغدادي

تكامل جلد سازي قرن 9 هجري

جلد روغني و لاكي قرن نهم هجري

تذهيب  نقوش با خط مشكي و رنگ آب طلا

تذهيب خام وقتي آب طلا صيغلي و شفاف باشد

اگر در تذهيب از رنگ هايي غير از آب طلا مانند شنگرف و لاجورد – زعفران استفاده كنيم ترصيه مي گويند

تشعير نوعي تذهيب ساده با نقوش درهم و كوچك  و به ظاهر نامنظم

تحرير قلم گيري دور طرح براي نمود بهتر به نقوش محدود شده و قلم گيري شده محرر گويند

حل كاري طلا كاري پارچه بدون تحرير آن همراه با نقوش جانوري در گياهي و سيمرغ

به افشان بسيار ريز افشان غبار گويند

سمبله كتيبه تزئين شده در پايين و دنباله سر لوح

سرفصل را غالبا به سه گونه تذهيب  تشعير و ترصيع اجرا مي كنند

گنبد مسجد امام اصفهان قرن 11 هجري با نام هاي اطمه زهرا و حسن و حسين شهيد كربلا

در گنبد مدرسه چهار باغ و مسجد جامع اصفهان سوره وليعصر

تنها اثر نقاشي از ساخت بناي اسلامي نقاشي بهزاد در كتب ظفرنامه ساخت مسجد تيمور-خمسه نظامي  ساخت كاخ خورنق

مسجد شيخ لطف الله  كاشي  معرق

تكميل چهار صفه قرن هشتم هجري

مدرسه خر گرد در وسط داراي چهار صفه

مناره هاي جفتي را از دوره سلجوقي داريم  

ساباط بخشي از فضاي كوچه ها كه سرپوشيده

مسجد كوفه با سه ورودي سال 17 هجري

ورودي هاي مساجد نيريز و زواره رو به قبله

ساخت صحن و شبستان اصلي در امتداد قبله اواخر سلجوقي و ايلخاني

مقبره دختر ارغون در سلماس

برج ظغرل در ري 22 پره گنبد قابوس 10 پره

سبك وشيوة معماري وهنر سرزمينهاي اسلامي :

هنر معماري سرزمينهاي اسلامي از 6 سبك پيروي مي كند .

1)     - سبك مصري :  اين سبك از معماري كهن ريشه گرفته ودر كشورهاي شمال شرق وشرق افريقا مانند : سودان ، مصر ، وكشورهاي پيرامون حجاز رواج داشته است .

2)     - سبك شامي : اين سبك دركشورهاي سوريه ، اردن ، ولبنان رواج داشته است وازمعماري بيزانس الهام گرفته است . تركيبي از سبك مصري وشامي وارد عربستان شده است وبناي فعلي مدينه ومكه شكل گرفته است .

3)     - سبك مغربي : اين سبك دركشورهاي مراكش ، الجزاير ، وجنوب اسپانيا رواج داشته است .

4)     - سبك عثماني : در كشورهاي تركيه كنوني رواج داشته است .

5)     - سبك هندي : در كشورهاي هند وپاكستان رواج داشته است .

6)     - سبك ايراني : در كشورهاي ايران ، افغانستان ، عراق وكشورهاي آسياي ميانه مانند: ( تاجيكستان ، آذربايجان ، ومشرق تا اندونزي وهمچنين كشورهاي حاشيه خليج فارس ) ادامه داشته است .

يكي از ويژگي هاي بناهاي اموي وعباسي مساجد ستوندار مي باشد.

  بعد از هجرت پيامبر از مكه به مدينه نخستين مسجد معروف به مسجد نبي ساخته مي شود . پلان اين مسجد بصورت مستطيل شكل وداراي 40 ستون از تنه درخت خرما مي باشد .كه يكي از ستونهاي آن به نام ستون حنانه بوده كه پيامبر هنگام خطبه خواني به آن تكيه مي زده ، واين نشان دهنده آن بوده كه در آغاز منبر وجود نداشته است . در متون تاريخي ذكر شده هنرمندان دمشقي منبري چوبي براي مسجد مي سازند . بخش ديگر مسجد صفه مي باشد كه اين بخش خاص فقرا بوده است. 

بناهاي مهم دورة امويان (132- 41  هجري) :

در زمان اموي دو عنصر جديد به بناي مساجد اضافه شد :              

 1- مقصوره                   2- محراب

1)     - مقصوره : يك ديوار محسوب مي شود كه محل عبادت خليفه ومنبر را از مابقي مسجد جدا مي كند. مقصوره در زمان معاويه يا مروان به بناي مساجد اضافه مي شود. هدف اصلي از ساخت آن حفظ جان خليفه از سوء قصدهاي سياسي مي باشد.

2)     - محراب :  زماني كه وليد اقدام به بازسازي مسجد مدينه نمود در ضلع جنوبي با ايجاد يك فرو رفتگي ويك طاق قوس دار جهت قبله را به صورت محراب بنا نمود. در اوايل مورد استقبال مسلمانان قرار نگرفت چون از معماري مسيحيان الهام گرفته بود اما پس از مدتي محراب ومقصوره در بيشتر از بناها ساخته شد.

قبه الصخره :

دلايل اهميت اين بنا :

1)     ذكر شده كه حضرت ابراهيم در بالاي كوه موريا حضرت اسماعيل را قرباني كرد.

2)     مقبره سليمان در آنجا واقع شده است .

3)     حضرت رسول اكرم (ص) از اين محل به معراج رفته است .

4)     محل نگهداري نشانه هاي نبوت حضرت موسي (ع) ( 10 فرمان ) .

بيت المقدس (قبه الصخره )

زمانيكه سپاه اسلام اين مكان را تصرف نمود عمر با انعقاد معاهده اي اين مكان را از حاكم اورشليم تصرف نمود. به دلايل مذهبي اين محل تبديل به مكاني براي ريختن خاكروبه ها وذباله ها شد.سپس پاكسازي شده وقديمي ترين بناي دوره اموي كه هنوز به شكل اصلي خود باقي مانده ساخته مي شود. ساخت اين بنا در زمان عبدالملك در سال 65 هجري آغاز وتا سال 69 هجري ادامه مي يابد. پلان بتا به صورت 8 ضلعي است كه در مركز آن يك گنبد ساخته شده است .

در چهار جهت اصلي داراي يك ورودي مي باشد. بيشترين تأثيرات معماري بيزانس در اين بنا ديده مي شود ومشابه بناهاي بازيليكا وهمچنين مشابه كليساي سانتاكنتازا مي باشد. مقدسي مورخ قرن 4 هجري مي نويسد : خلفاي اموي با ساخت اين بنا قصد داشتند عظمت كليساهاي مسيحي را تحت شعاع قرار بدهند.

مشخصات معماري :

بناهاي 8 ضلعي داراي دو رديف ستون مركزي ،رديف اول داراي 12 ستون مدور و4 ستون مربع شكل مي باشد كه به فاصله هر3 ستون مدور1 ستون مستطيل شكل ساخته شده وگنبد بنا بر روي ستونهاي مركزي قرار داده شده است . رديف دوم ستونها شامل 8 ستون مستطيل شك و16 ستون مدور است . استاد كاران اين بنا هنرمندان بيزانسي ، سوريه اي وايراني مي باشند و بنا بر اين تحت تأثير سبك هنر بيزانسي و ساساني ساخته شده است . نقوش هنر كاشي كاري ، فلز كاري ، ونقاشي هاي بنا متأثر از هنر ساساني مي باشد مانند : ( برگ درخت وشاخه هاي مو) . ونورگيرهاي زير گنبد متأثراز معماري بيزانسي وكليساهاي مسيحي مي باشد .

امويان (132-41 هجري ) :

خلفاي راشدين ابتداء درمكه وسپس درمدينه حكومت كردند بعدازمدتي دريافتندكه اين شهرها از نظر مذهبي ومعنوي مناسبند اما به عنوان مركز حكومت اسلامي مناسب نيستند زيرا متصرفات اسلامي توسعه يافته ونياز به يك پايتخت سياسي در نزديكي كشورهاي تصرف شده مي باشد.سپس دمشق به مدت 1 قرن به عنوان پايتخت انتخاب مي شود. واعراب باديه نشين به تدريج با تمدن شهرنشيني وشيوه زندگي جديد آشنا مي شوند .همچنين بناهاي زيادي از كشورهاي مغلوب جمع شده وثروت آنان افزايش مي يابد وتمايل به زندگي تجملاتي وبهتر بيشتر مي شود . در نهايت در دوره عباسيان ودر سال 132 هجري پايتخت به بغداد منتقل مي شود تا تسلط بيشتري بر سرزمينهاي اسلامي داشته باشند .شهرهاي ديگري كه داراي اهميت هستندعبارتند از : (كوفه ، بصره ، سامرا و واسط) .

بناهاي مهم :

1)     دارالاماره كوفه 2- مسجد بحرين طولون( ابن طولون) درمصر 3-مسجد جامعه سامره(مسجد متوكل سامره 4 -مسجد ومدرسه سلطان حسن در قاهره 5- مسجد جامع دمشق 6- مسجد جامع قيروان در تونس 7- قصر خربة المفجر در اردن (44 – 743 م)      8-قصر الحمراء (كاخ سرخ )9- قصر مشاطه در اردن 10-مسجد جامع قرطبه(كردوبا) در اسپانيا