نکته:
آیا بنابر آنچه موبد نیکنام در مورد تاریخ برگزاری این مراسم می گوید ،چرا تاریخ این مراسم چند سالی است تغییر نکرده است ؟ آیا امروزه سال کبیسه حساب می شود؟
اگر سال کبیسه را این افراد حساب نمی کنند ، پس باید هر مراسمی را دو مرتبه انجام دهند ، در حالی که چنین موردی دیده نمی شود؟
آیا این مراسم هیرومبا همان مراسم جشن سده است یا اینکه مراسمی مجزا می باشد؟
همانطور که بیان شد این مراسم در اردکان در شهر یزد بر گزار می شود و در ناحیه های دیگری نیز انجام می شده است که امسال بغیر از اردکان در مزرعه کلانتر نیز بر گزار شد ، حال سخنی از موبد نیکنام را در مورد اینکه چرا جشن هیرومبا تنها در منطقه هایی از استان یزد برگزار می شود و فلسفه این جشن چیست؟ را برای شما قرار می دهم :
هیرومبا در گاه شماری سنتی غیرفصلی زرتشتی هنگام برگزاری جشن سده است. در برخی از روستاهای زرتشتی نشین که گاه شماری بدون کبیسه را از زمان ساسانی تاکنون پیروی کرده اند برخی از جشن ها مانند مهرگان (مهرایزد) و نوروز (پنجی، پنجه) و سده ( هیرومبا) را به شکلی سنتی برپا می دارند ولی در شهر ها و روستاهای دیگر، گاه شماری با کبیسه را دارند و جشن ها را به گاه خود برپا می دارند. (مطلبی از وب سایت آقای نیکنام)
بطور خلاصه برگزاری این مراسم چنین است:
مراسم اصلی
بامداد اشتاد ایزد، ۲۶ ، برنامه آغاز میشود و جوانان به چند گروه تقسیم شده و هر گروهی وظیفهای كه از شب به آنها واگذار شده انجام میدهد كه خلاصه آن به شرح زیر است:
الف) گروه قیذلیها به دستههای كوچكتر تقسیم میشوند و هر دسته به همراه یك و یا چند فرد باسابقه كه در كار هیزم و بستهبندی آن وارد باشند با وسایل لازم به بیابانهای اطراف پیرهریشت میروند و به گردآوری بوته و هیزم میپردازند و پس از بستهبندی و آمادهنمودن با وسیلههایی (در گذشته بیشتر شتر و الاغ و اكنون با وانت و وسیله مناسب دیگر) كه برخی صاحبان نذر از قبل آماده نمودهاند به محل آتشافروزی یعنی شاورهرام ایزد شریفآباد میبرند.
ب) تغذیه گروههای مامور گردآوری بوته : چند نفر جوان با شیر و چای داغ و پشمك و سیروگ كه از سوی صاحبان نذر در سحرگاهان فراهم شده در بیابان به گردآورندگان بوته میرسانند.
ج) برخی بانوان صاحب نذر نیز از ساعت اول بامداد به تهیه نان و سیروگ میپردازند كه به موقع به جوانان رسانده شود.
د) كسانی نیز كه نذر گوشتی دارند قسمتی از گوشت نذری را به خیله قیزلی برده و بقیه نیز در اختیار صاحب نذر قرار میگیرد. خیلیها هم تمامی گوسفند را نذر مینمایند. و از این گوشت با كمك دیگر افراد كه در خیله قیذلی هستند ناهاری تهیه نموده و بین باشندگان (حاضران) و میهمانان سرو میشود.
پس از گردآوری بوته و هیزم، افراد مامور گروههای قیذلی به خیله قیذلی بازمیگردند و بعد از مدتی استراحت در ساعاتی قبل از نیمروز همه باشندگان را به خیلة قیذلیها دعوت مینمایند. و در اینجا آنانیكه برای اولین بار در مراسم حضور یافتهاند و یا برای اولین بار به زیارت پیرهریشت آمدهاند مراسم چوبزنی درباره ایشان اجرا میشود و قند و جعبههای شیرینی كه این افراد با خود آوردهاند گردآوری و در آنجا با تداركاتی كه از قبل دیده شده شربت و شیرینی تعارف میشود.
پس از چوبزنی كه در خیله قیذلی اجرا میشود، مراسم آواز و هنرنمایی و رقص و پایكوبی سنتی و محلی شروع میشود. ضمن اعلام اسامی صاحبان خیر، نیازمندیهای سال بعد اعلام و بیلان و عملكرد یكساله به اطلاع همگان میرسد. سپس هر گروهی به خیله و استراحتگاه خود میروند و ساعاتی را به استراحت میگذرانند.
هنگام غروب آفتاب همه حاضرین از پیرهریشت به شاورهرام ایزد شریفآباد میروند و جوانان به دو دسته تقسیم شده و هر دسته دست در شانه یكدیگر قرار داده و دایرهوار میایستند. دهموبد نیز در وسط ایستاده و نام درگذشتگان و جانباختگان راه میهن و دیگر روانان را با صدای بلند نام میبرد و خدابیامرزی داده میشود و با اشاره كسیكه پهلوی دست دهموبد ایستاده دیگران با صدای بلند «هیرومبا» میگویند.
نکته:
آیا این مراسمی که توضیح آن داده شد ، همان مراسم جشن سده است؟
آیا این مراسم تنها در سالشماری با جشن سده فرق دارد؟
چرا در این دوره های آخرین این مراسم تغییر نکرده است و سال کبیسه محاسبه می شود؟
هفت چين – هفت شين –هفت سين
فصل بهار،سال نو و نوروز باستانی بر تمامی ایرانیان ,و نوروز دوستان مبارک باد.
امام صادق (ع) فرمودند: نوروزی نمیآید مگر اینكه ما توقع فرج داریم. زیرا نوروز از روزهای ما و از روزیهای شیعیان ماست.
یکی از چیزها که در نوروز در تمامی خانه ها و مکانها پیدا می شود ، سفره ای به نام سفره هفت سین است،
امروزه همه به دنبال این هستند که تنها سفره شان را به هفت چیزی که حرف ابتدایش سین باشد تزیین کنند ولی در مورد اصل نام این سفره خبری ندارند.
در ادامه ، مطلبی را در مورد هفت مورد سفره ای که سین یا شین و یا چین است مطلبی را قرار می دهم....
رسم و باوری کهن است که همه اعضای خانواده در موقع سال تحویل (لحظه ورود خورشید به برج حمل) در خانه و کاشانه خود در کنار سفره هفت سین گرد آیند.
در سفره سفید رنگ هفت سین ، از جمله هفت روییدنی خوراکی است که با حرف (س) آغاز می شود ، و نماد و شگونی بر فراوانی روییدنی ها و فراورده های کشاورزی است چون سیب ، سبزه ، سنجد، سماق ، سیر ، سرکه ، سمنو، و مانند اینها می گذارند. افزون بر آن آینه ، شمع ، ظرفی شیر ، ظرفی آب که نارنج در آن است ، تخم مرغ رنگ کرده ، تخم مرغی روی آینه ، ماهی (ماهی قرمز) نان ، سبزی ، گلاب ، گل سنبل ، سکه و کتاب دینی ( مسلمانان قرآن وزرتشتیان اوستا و ...) نیز زینت بخش سفره هفت سین است. این سفره در بیشتر خانه ها تا روز ۱۳ گسترده است.
در برخی نوشته ها از سفره هفت شین ( هفت روییدنی که با حرف شین آغاز می شود)سخن رفته و آنرا رسمی کهن تر دانسته اند.
در ریشه یابی واژه هفت سین نظرهای دیگری چون هفت چین ( هفت روییدنی از کشتزار چیده شده ) و هفت سینی از فراورده های کشاورزی نیز بیان شده است.
پراکندگی نظر ها ممکن است به این سبب باشد که در کتاب های تاریخی و ادبی کهن اشاره ای به هفت سین نشده و از دوره قاجاریه است که درباره باورها و رفتار ها و رسم های عامیانه مردم تحقیق و بحث و اظهار نظر آغاز شده است. نمی دانیم که آیا پیش از قاآنی هم شاعری هفت سین را در شعر خود آورده است؟
سین ساغر بس بود ما را در این نوروز روز
گو نباشد هفت سین رندان درد آشام را
میرزاده عشقی نیز در نوروزی نامه در اسلامبول در مسمطی برای آگاهی مردم آن دیار سروده:
همه ایرانیان نوروز را از یاد بود کی
بپا سازید از مازندران تا شوش و ملک ری
بساط هفت سین چینند و بنشینند دور وی
منبع: كتاب آیینها و جشنهای کهن در ایران امروز، نوشته آقای روح المینی بخش نوروز
آیا زرتشتیان سفره هفت سین دارند؟
مساله سفره عید نوروز هم در سیر زمان دچار تغییر شده است.
این مطلب بر گرفته شده است سخنان آقای موبد کوروش نیکنام در سال قبل ، در برنامه شبکه آموزش می باشد:
نیكنام دربارهی عناصری كه بر روی سفرهی نوروزی قرار میگیرد، به سپندینه بودن عدد ٧ اشاره كرد و گفت: «عدد ٧ كه همان عرفان و راه شناختی است كه در آغاز در آیین مهر ایرانی بود و پس از آن در آیین زرتشت و پس از آن در تصوف ایرانی مطرح شد كه برگرفته از ٧ گامی است كه انسان را به خدا نزدیك میكند.»
وی در بخش دیگری از سخنانش، به بخشهایی از كتاب آثارالباقیه، از ابوریحان بیرونی، اشاره كرد و گفت: «بنابر نوشتهی این كتاب، در آن روزگار، در هفت جای خانه میآمدند و دانههای مختلف را میكاشتند كه دانهها سبز میشد و نشان از زایش و نوزایی در طبیعت بود.»
نیكنام گفت: «در گزارشهایی كه ما داریم، گفته میشود كه این سفره، هفت شین بوده، بعدهاگفته میشود كه این سفره، هفت چیدنی را در خود داشته كه از درختها و گیاهان فراهم میشده وبعدها به هفت سین تبدیل میشود كه هماكنون نیز ما هفتسین را داریم. مهم، عدد هفت است كه همیشه ثابت بوده.»
به گفتهی نیكنام، عناصری برروی سفرهی هفت سین گذاشته میشود كه در میان همهی ادیان یكسان است.
كوروش نیكنام این عناصری كه همهی ایرانیان، از هر قوم و با هر باوری بر سر سفره میگذارند، چنین برشمرد: «كتاب آسمانی را هریك از پیروان ادیان برسر خوان نوروزی میگذارند. آیینه، نماد روشنی برسر سفره قرار میگیرد. شمع به نشان سازش و سوزش، بر سرسفره قرار میگیرد كه به انسان سفارش میكند هم باید نور بدهی، هم در خودش آرام آرام، زندگی را به پایان برسونی. میوههای سرخ همچون انار و سیب سرخ درون تاس آب، به نماد آیین مهر است. سیب، نماد زایش نیز هست. این میوهها، تصوری از زمان برونشد(:طلوع) و درونشد(:غروب) خورشید هستند. تاس و آب درونش، نماد خورداد امشاسپند و آناهیتا هستند. برگهای آویشن و اسفند نیز در سر سفره بودهاند كه نماد پاكیزگی و درمان بوده، از چیزهایی است كه همه بر سر سفره میگذارند.»
نیكنام، حضور ماهی قرمز برسرسفره را یك رسم غیرایرانی دانست و گفت: «انار و سیب قرمز، آرام آرام جای خودش را به ماهی قرمز داد. این ماهی هرچه كه باشد، پس از چندی میمیرد و شایسته نیست موجودی را برسر سفرههای نوروزیمان بیاوریم كه پس از چندی، به نیستی بگراید.»
سخن موبد اردشیر آذر گشتسب در مورد سفره هفت سین:
هفت سین که برادران مسلمان ما مخصوصا سعی می کنند سر سفره عید بگذارند در بین زرتشتیان مرسوم نیست. اینان می کوشند تا بهترین داده های اهورایی را سر سفره عید حاضر نمایند ولی اصراری ندارند که حرف اولش سین باشد یا چیز دیگر.
بعضی از محققین می گویند که در زمان قدیم در سر سفره عید هفت شین داشته اند مانند انواع حلویات و شیرینی و شربت و غیره که باور کردنی نیست عده ای دیگر مانند سر گرد اورنگ و آقای اردشیر جهانیان معتقدند که کلمه هفت سین از هفت چین گرفته شده یعنی از هفت چیز چیده شده از درخت مانند میوه جات و سبزیجات و بعضی دیگر مانند موبد رستم شهرزادی بر این عقیده استوارند که بر سر سفره عید باید داده های هفت امشاسپندان حاضر باشد.
منبع : کتاب آیینها و آداب زرتشتیان نوشته موبد اردشیر آذر گشتسب
نکته:
آیا به نظر شما و بنا بر گفته های متضاد این دو تن از موبدان زرتشتی ،آیا زرتشتیان سفره هفت سین دارند یا خیر؟
چرا در دین زرتشت با داشتن عده ای اندک ، این تناقضات وجود دارد؟