تپه راس و الاميه نزديك كيش و بابل .

دوره خزينه و شوش b شبيه حاجي محمد و عبيد 2 است و مهمه عبيد 3 و كلاسيك

تپه راس الاميه و چاه عبيد اوايل عبيد 3 و اريدو 10

مهرهاي مسطح در جنوب كمياب اما در شمال مانند گاورا  فراوان و داراي نقش انساني و حيواني است .

فرق گورهاي گاوارا با اريدو : كه در گاورا چاله اي ساده ولي در اريدو خشتي است .

سنگ آمازوست  سنگ كم بهايي كه از هند آورده مي شد .در اور و اوريدو  ماكت قايق داريم .

آخرين مرحله پيش از تاريخ بين نهرين دوره عبيد 500 سال طول  كشيد .

گذر از دهكده به شهر : ظهور شكل هاي سفال جديد – اختراع چرخ سفالگري – مهرهاي استوانه اي و خط كه اندكي قبل از هزاره سوم ق م بود .

اوروك 18 لايه دارد و توسط آلماني ها در سال 1928 حفاري شد .

لايه 15-18 عبيد3              6-14 آخرين مرحله پيش از تاريخ اوروك .

عبيدو اروك در لايه هاي 7-12 با هم برابرند .

در تل عويلي در جنوب بغداد معبد نقاشي  با نقوش انساني و حيواني و حفاران فواد صفر و استون لويد .

اوروك 6-4 آغاز زيگورات سازي و مهمترين معبد اوروك زيگورات سفيد يا آنو .

كاتلين كنيون پيشگام وضع اصول در باستان شناسي و اولين قدمها در شناخت بين نهرين 1802.   1857 خط آكدي و بابلي كشف رمز شد .كتابخانه آشور پاني پال 637-669 نينوا

خط سومري 1500 سال قبل از خط آكد منسوخ شد.

آثار سومري براي اولين بار از تلوح يا گيرسو بدست آمد1877 دوسارزك

غني ترين  كتابخانه به خط سومر از نيپور  بدست امده .

بابل توسط كلدوي الماني حفاري شد 1899 . والتر آندره 1903 آشور .

جوردن    واركا يا ارخ . كشف بقاياي تمدن ايلام در شوش توسط ژاك دو مرگان .

شهر هاتوشاش در بغازكوي توسط هونيلكر

بعد از جنگ جهاني اول در اوروك آثار مربوط به آغاز ادبيات 3200 ق م

شهر اور توسط لئونارد وولي و قبرستان سلاطين اور 2450 ق م وولي

اندرو پارو در تل ماري           اوگاريت  حفار شيفر

بغازكوي كورت پتيل آلماني آثار هيتيتي ها

دروازه شناخت تمدنها ي باستاني بين نهرين اسميت و هرتسفلد و هلال حاصلخيزي اولين بار هنري برستد 1918 ميلادي

دوران پارينه سنگي بين نهرين

پارينه سنگي     كشف آتش  ابزار هاي بادامي شكل

موسترين   پارينه سنگي ميانه و برادوستين پارينه سنگي جديد

 زارزين ميان سنگي ميان سنگي استفاده از استخوان درشت حيوانات غار زارزي و پالگارا

 نوسنگي جارمو  - قديمي ترين آثار پارينه سنگي بين نهرين دوران موسترين پارينه سنگي ميانه  و آثار پارينه سنگي ميانه غار هزار مرد و غار شنيدار و پارينه سنگي برادوستين  بيستون و بانجان    زارزين   زارزي   پالگارا

ويژگي هاي آثار موسترين زاگرس پيكان هاي سنگي به صورت مثلث

شنيدار 9 متر پارينه سنگي ميانه موسترين و 70/13 متر عمق آثار دارد و 2 متر پارينه سنگي جديد برادوستين و 70 /2 نوسنگي و زارزين نداريم و نوسنگي متاخر

زارزين ميكروليت كه به صورت هلالي بيضي و مثلثي و كاردها

آثار ناتوفي دربين نهرين همزمان با شروع ميان سنگي يا فراپارينه سنگي يا آغاز نو سنگي

آثار ميان سنگي را در زارزين و پالگارا و ويژگي ابزار در پالگارا  ميكروليت هاي مثلثي و ذوزنقه اي

لايه B شنيدار و پالگارا و لايه تحتحاني كمربند هزاره 10 ق م و اساس اقتصاد پالگارا بر كشاورزي .

اولين مطالعات غار شنيدار  پارينه سنگي بين نهرين نهرين  دورتي گارود .

در غارهاي زارزي و هزار مرد و سپس رالف سولكي و حفاري در شنيدار 1949.

سولكي قديمي ترين آثار پارينه سنگي بين نهرين را در شنيدار يافت چهار فصل حفاري 1951الي 1960

پارينه سنگي ميانه  موسترين لايه D 9 متر

پارينه سنگي جديد   برادوستين لايه C 2 متر

آغاز نوسنگي   B  وa  زاوي شمي –شنيدار 70/2

غني ترين و مشخص ترين آثار دوره ميان سنگي را در وادي ناتوف در فلسطين .وادي ناتوف در جنوب شرقي مديترانه و جنوب جريكو .مشخصه  دوران ميان سنگي فراواني ميكروليت .

غار بلديبي در تركيه آثار ميان سنگي .

پالگارا شمال شرقي جارمو 1950 تا 51 بروس هو  وسعت گمانه 30 متر و به عمق 2 متر .

40-0  cm    آثار اروك  نينوا 

2 متر تا 60 cm    شبه زارزي

پيش از نوسنگي بر اساس نظر سولكي مرحله اي كه انسان در توليد بخشي از مايحتاج خود سهيم نبود .

آغاز كشاورزي و اهلي كردن نبات بر اساس نظر بريدوود  مرحله اي كه انسان به توليد بخشي از مايحتاج خود موفق شد و در غار مستقر شد  .ولي دكتر ملك اين مرحله را گرداوري مي نامد .

كريم شهير  1951 بروس هو كه عمق حفاري 4 متر مرحله بين جمع اوري و توليد غذا در كريم شهير ابسيدين نداريم .2 پيكرك گلي پخته – كف خانه ها با قلوه سنگ رودخانه پوشيده .

ملعقات 120 در 90  حفاري برومن  6 نمونه سنگ ابسيدين و پي سنگي 5 لايه استقرار و 5/1 متر ضخامت .

گرو چاي  90در 60 شبيه كريم شهير  و 80 قطعه ابسيدين

زاوي شمي 275در 215  تحتاني زاوي شمي شنيدار B 1956تا 57 سولكي آثار نوسنگي تا عصر آهن .خانه هاي زاوي شمي با قلوه سنگ رودخانه ساخته شده و شئي گلي نداريم و آثار آن در كل شبيه كريم شهير است و در زاوي شمي 28 اسكلت داريم كه با شنيدار B همزمان  هزاره 9 ق م . در زاوي شمي گوسفند اهلي مي شود (خانم پركينز )

آغاز كشاورزي و استقرار در دهكده ها با جارمو اغاز و با حلف پايان  مي يابد .

پيشگام تقسيم بندي بين نهرين به دوره هاي مختلف بر اساس نحوه زندگي بريدوود .

دوران آغاز كشاورزي و استقرار در دهكده ها با حلف پايان يافت .

جارمو كنار رودخانه چم گارا 140در 90 با ضخامت آثار 7 متر و 16 لايه اسقرار

لايه هاي         6-16   5/4              و لايه هاي 1-5   5/2    با سفال

از لايه هاي جارمو سفال داريم و وارد نوسنگي با سفال مي شويم .و در هر طبقه جارمو 25 خانه با جمعيت 150 نفر و اثر پارچه روي گوي گلي .و دوران توليد غذا در بين نهرين با جارمو اغاز مي شود .

سفالهاي لايه هاي 4 و 5 از سفالهاي لايه هاي 2 و 3 بهتر و مرغوبترند و نقوش سفال جارمو از نوع زايل شونده اند .و اولين نمونه استامپ به صورت ميخي مخروطي با نقش حلزوني بصورت كنده در كف جارمو .

5 هزار پيكرك در جارمو و 40 درصد ابزار جارمو سنگ ابسيدين و فرم كاسه ها جارمو بدنه مخروطي كف مسطح لبه برگشته در جارمو چوب بلوط زياد به كار رفته و بز كاملا اهلي شده و سگ در مرحله اهلي شدن و جارمو – دوره بزمرده – تل سلطان(نزديكي جريكو )– چاي انو  (ديار بكر ) –شمشارا (در جدول گاهنگاري بين نهرين شمشارا ميان جارمو و حسونا

جارمو  شمشارا   حسونا    سامره حلف   عبيد

شمشارا 5350 -8080 سمت چپ زاب كوچك 16 طبقه استقرار و سه فصل حفاري هيات عراقي – مورتن سن

3-1  اسلامي   و 8-4  هوري ها      16-9   پيش از تاريخ      و در لايه هاي 14 و 15 پي قلوه سنگ  .   لايه 13 آتش  سوزي - اولين سفال شمشارا -  خنجر سنگ ابسيدين – سردوك سفالي لايه 9  و خمره هاي بزرگ لايه  9-12   . نوسنگي با سفال از لايه 13 آغاز مي شود .

تيغه هاي شمشارا ميكروليت  و در شمشارا اثر پارچه داريم  سفال شمشارا جارمو تحتاني و متارا . آثار جارمو براي اولين بار از حسونا بدست آمد و لايه هاي 9-13 شمشارا قديمي ترين دوره حسونا .

آخرين استقرار پيش از تاريخ متارا